Rosnąca rola Chin, Indii i państw Indo-Pacyfiku zmienia globalny układ sił. Podczas EFNI eksperci zastanawiali się, jak Europa i szerzej – Zachód – mogą odnaleźć się w świecie, w którym ich dominacja przestaje być oczywista.
Dyskusję prowadziła Małgorzata Mroczkowska–Horne, dyrektor generalna Konfederacji Lewiatan, która zwróciła uwagę na wagę tematu – czy to zmierzch Zachodu, jaki znamy?
Małgorzata Bonikowska, Prezes Centrum Stosunków Międzynarodowych, mówiąc o obecnej sytuacji Europy, wyraziła przekonanie, że powinniśmy się odwołać do wartości, które były źródłem sukcesu Europy w jej złotych wiekach. Czyli do ciężkiej pracy, odwagi i innowacji. Podkreśliła, że powinniśmy działać, a nie dyskutować. Europa ciągle ma karty w ręku, jednak ważne jest przestawienie się mentalne – powinniśmy wyjść z naszej strefy komfortu i sprawdzić, gdzie dziś jest świat. Zamiast narzekać w dziecinny sposób, warto spojrzeć na zmianę układu sił jako na naturalny proces. Sukces Europy nie mógł trwać wiecznie.
Helen Clark, była premier Nowej Zelandii, wyraziła pogląd, że Europa jest pozytywną siłą w świecie i to się nie zmieni. Co nie znaczy, że nie wchodzą nowe siły, z którymi należy się liczyć. Obecnie Zachód ma bardzo dużą presję na sobie. Przywołała przykład relacji z Chinami. Jeszcze niedawno Zachód patrzył na Chiny jako miejsce możliwości, teraz Chiny budzą strach. Przegrywamy konkurencję technologiczną. Jednak nie ma innej drogi niż zaangażowanie w relację z Chinami. Zachód powinien znaleźć swoją niszę w globalnej grze i szukać wspólnego interesu. Obie strony potrzebują się nawzajem.
Prof. Bogdan Góralczyk, sinolog i politolog, wyraził tezę, że stary porządek się skończył, a nowy nie ukształtował – jesteśmy w erze “pomiędzy”. Odwołując się do metafory kart w ręku, profesor zażartował, że Zachód ma karty, ale są one zrobione w Chinach – i to jest nowa sytuacja. Profesor wymienił wyzwania dla Zachodu – niekorzystny bilans demograficzny, migrację, ale też konsolidację krajów globalnego Południa, czy podążanie Indii śladami Chin. Według niego nowy ład tworzą Chiny i Indie i nie ma on nic wspólnego z ładem opartym na wartościach, który znamy. Musimy mieć otwarte umysły na nowe zjawiska: globalne siły przesunęły się z Atlantyku do Pacyfiku.
Igor Janke, prezes Instytutu Wolności i autor podcastu Układ Otwarty, zgodził się, że układ globalnych sił się zmienił. Relacje transatlantyckie nie są już kluczowe. Europa nie jest już centrum cywilizacji, a jednym z centrów w wielobiegunowym świecie. Na naszą niekorzyść przemawiają czynniki polityczne, ekonomiczne i demograficzne. Europa nie mówi jednym głosem, choć mamy wspólne interesy, coraz bardziej obecne są politycznie głosy nacjonalistów. Mocno skurczył się udział Europy w globalnym PKB. Demografia – tu również mamy niekorzystne wyniki. Janke zwrócił uwagę na rolę odpowiedzialności – jako wartości, którą powinni się kierować europejscy liderzy, a tego nie robią. Dowodem jest sytuacja na Ukrainie. Putin prowadzi na Ukrainie wojnę przeciwko Zachodowi, której od lat nie możemy wygrać. Mimo, że Europa jest znacznie bogatsza od Rosji. To jest odpowiedzialność europejskich liderów i świadczy o upadku zachodu.
Prof. Marcin Piątkowski z Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie, zwrócił uwagę na to, że to Zachód i jego otwarta polityka gospodarcza umożliwiła sukces Chin i Indii. Jednak obecnie nie mamy powodów do optymizmu. Podał przykład gospodarki niemieckiej, która była kilka razy większa od chińskiej, obecnie jest na odwrót. Udział Europy w globalnym PKB był tak niski ostatnio u schyłku Cesarstwa Rzymskiego. Profesor wskazywał, że Chiny wygrywają w grze, która wymyślił Zachód. Ten kraj stał się niepokonany w światowej grze w inwestycje, integrację, i innowację. Mamy wybór zacząć wygrywać w tej grze, albo ją zmienić. Musimy wzmocnić nasz ekonomiczny mięsień albo znikniemy.
Uczestnicy:
- Małgorzata Bonikowska, prezes, Centrum Stosunków Międzynarodowych
- Helen Clark, była premier Nowej Zelandii
- Prof. Bogdan Góralczyk, Centrum Europejskie Uniwersytetu Warszawskiego
- Igor Janke, prezes Instytutu Wolności, autor podcastu Układ Otwarty
- Prof. Marcin Piątkowski, Akademia Leona Koźmińskiego w Warszawie
Moderacja: Małgorzata Mroczkowska-Horne, dyrektor generalna, Konfederacja Lewiatan
