Kto dziś trzyma ster opowieści w polskim mainstreamie – także w mediach społecznościowych – i jak sprawić, by narracje liberalnej demokracji znów przebijały się do odbiorców? Uczestnicy dyskusji na EFNI diagnozowali źródła przewagi prawicy i szukali sposobów na odzyskanie wpływu na debatę publiczną.
Zdaniem europoseł Magdaleny Adamowicz rządy dusz wygrywa obecnie prawica, korzystająca z własnego mempleksu – gęstej sieci składającej się z symboli, cytatów, obrazów, fraz, odzieży patriotycznej, książek, filmów i wydarzeń. Ten ekosystem przenika codzienność i sam się napędza. Jego siłę tłumaczyła metaforą trzech zlewających się rzek: tradycji (Bóg, honor, ojczyzna, rodzina), algorytmów mediów społecznościowych promujących agresję i polaryzację oraz rosyjskich działań wymierzonych w liberalną demokrację (farmy trolli, opłacani liderzy, dezinformacja). W efekcie powstaje „wodospad”, który trudno zatrzymać.
Leszek Jażdżewski, redaktor naczelny Liberté! mówił o strategii mimikry po stronie obozu rządzącego: skoro świat skręca w prawo, to należy podążać w tym kierunku, by odebrać argumenty populistom. Skutkiem jest jednak papka sklejona pod wyborcę strony przeciwnej. Zniechęca to zwolenników, a przeciwnicy jedynie się śmieją. Zdaniem Jażdżewskiego, trzeba najpierw zmienić strategię polityczną, a dopiero później komunikację. Należy mówić językiem własnych wyborców – tak, by bazę wzmacniać i poszerzać – zamiast grać w grę, w której przeciwnik zawsze cię pobije.
Paweł Cywiński, współtworzący organizację Pacyfika, przypomniał, że jeszcze 10–15 lat temu rywalizowały dwie wielkie opowieści: „gonić Zachód” oraz „oblężona twierdza”. Dziś ta pierwsza się wyczerpała, druga trwa. Polityka coraz częściej polega nie na reprezentowaniu swoich wartości, lecz na podążaniu za opiniami odbiorców – tym łatwiejszym, że badania i algorytmy są tanie i dostępne. W takim świecie, przy wyczerpaniu się opowieści o „doganianiu Zachodu”, umacnia się kurs opisany przez Jażdżewskiego. Według Cywińskiego, od dwóch lat postępuje utrata wiarygodności rządów Koalicji Obywatelskiej – bez wiarygodności nie da się narzucać żadnej narracji, a jej odbudowa jest trudna.
Michał Fedorowicz, przewodniczący kolektywu analitycznego ResFutura, wskazał, że media społecznościowe stały się wygodnym alibi dla braku idei po stronie liberalnej. Fedorowicz przekonywał, że dzisiaj narracją rządzą nie politycy, a potentaci technologiczni, w tym Alphabet i Meta. Politycy komunikują się ze społeczeństwem na infrastrukturze, która do nich nie należy i której działania nie rozumieją. Algorytmy wzmacniają skrajności – gdy rośnie radykalny głos z jednej strony, mechanizm szuka równie ostrego z drugiej, pomijając środek i wymuszając eskalację. Partie bez idei wzorują się na tym, co pokazują lajki pod ich postami. – Polityka dzisiaj stała się wojną technologiczną. Algorytm musi mieć produkt, a żeby mieć produkt liberałowie, czy siły progresywne muszą w końcu być odważne – nawoływał Fedorowicz.
W kontekście doktryny nowej wojny Gierasimowa, Fedorowicz opisał „wojnę bez wojny”: wspieranie polaryzacji i ramowania po obu stronach, spadek zaufania do państwa i mediów publicznych, społeczeństwo żyjące w strachu i konflikcie. Celem agresora jest, byśmy kłócili się między sobą i nie zajmowali się ważnymi dla nas tematami.
W części rekomendacyjnej Magdalena Adamowicz wyraziła sceptycyzm wobec regulacji – to kapitulacja, gdy brakuje innych narzędzi. Lepiej zadziała nadawanie narracji, zamiast zajmowania się odkłamywaniem narracji narzuconej przez drugą stronę. Zachęcała do budowy liberalno-europejskiego mempleksu opartego na nadziei, trosce, sprawczości, humorze, autorytetach i wiedzy.
Michał Fedorowicz wskazał trzy kroki: uznać na poziomie UE, że toczy się wojna hybrydowa i usuwać konta szerzące niebezpieczne treści; stworzyć chatboty narracyjne odpowiadające skali dezinformacji – mur chatbotów jako osłonę; a po trzecie – od nowa spisać system wartości liberalnych: co jest dobre, a co złe.
Paweł Cywiński akcentował konieczność budowy narracji opartej na wartościach – każdy komunikat powinien mieć je w fundamencie. Leszek Jażdżewski dopowiadał: mów prawdę o swoich motywacjach, nie kłam, opowiadaj, żebyś nie został opowiedziany. Ryzykuj, pokaż ludziom, że jesteś po ich stronie. Musisz mieć wiarę w zwycięstwo i porwać innych.
Uczestnicy:
- Magdalena Adamowicz, europoseł
- Paweł Cywiński, Pacyfika
- Michał Fedorowicz, ResFutura
- Leszek Jażdżewski, Liberté!
Moderacja: Karolina Zbytniewska, EURACTIV.pl
