Każdy okres na rynku pracy po 1989 roku miał swoje wyzwania i problemy do rozwiązania – stwierdzili zgodnie paneliści debaty podsumowującej 35 lat polskiego dialogu społecznego.
Byli ministrowie pracy w różnych okresach polskiej demokracji podzielili się swoimi doświadczeniami oraz ocenili, co w dzisiejszych czasach jest najbardziej potrzebne do kształtowania rynku pracy. Mówili także o bieżących wyzwaniach dotyczących gospodarki i zatrudnienia.
Henryka Bochniarz, przewodnicząca Rady Głównej Konfederacji Lewiatan, witając prelegentów – Michała Boniego prof. Jerzego Hausnera i Annę Kalatę – stwierdziła, że na przestrzeni lat „pracę z tą trójką, niezależnie od poglądów politycznych, wspominam jako rozwiązywanie problemów, a nie budowanie murów”.
Na początku, minister w 1991 roku, Michał Boni przedstawił w jaki sposób budował zręby rynku pracy. Musiał zmierzyć się z 20 –to procentowym bezrobociem i niemal codziennymi strajkami pracowników różnych sektorów. Przypomniał, że wprowadził formułę rozmów państwo – pracodawca – pracobiorcy. „To była wielka lekcja rozumienia tego, co dzisiaj też uważam za ważne: dialog społeczny jest esencją demokracji. Bardzo wiele rzeczy podejmowanych w tym czasie transformacyjnym, było negocjowanych”, dodał były minister pracy i polityki socjalnej. Michał Boni przypomniał, że start polskiej transformacji, to był okres bardzo wysokiej inflacji, biedy, ale z nadziejami, że z czasem sytuacja zostanie unormowana.
Profesor Jerzy Hausner, który tekę ministra pracy sprawował od 2001 roku, powiedział, że obejmując urząd, stopa bezrobocia w Polsce wynosiła 20,6 procent, zarejestrowanych było 3,5 mln osób bezrobotnych. 14-15 mln Polaków pracowało i składało się na budżet całego państwa. Jednocześnie panowała presja, by zwiększyć działania osłonowe, np. przez świadczenia przedemerytalne. Kluczowe, zdaniem prof. Hausnera, było to, by zrozumieć, że model wypracowany przez Jacka Kuronia wyczerpał się w wyniku zmieniających się okoliczności. Ważna musiała stać się promocja zatrudnienia, wpieranie i pobudzanie rynku pracy oraz racjonalizacja wydatków.
Kolejna prelegentka, Anna Kalata, ministra w latach 2006 – 2007, powiedziała, że to, co za jej urzędowania charakteryzowało rynek pracy, to ogromny odpływ ludzi i emigracja głównie do Wielkiej Brytanii. Kiedy Anna Kalata objęła resort, bezrobocie w Polsce wynosiło 17,2 proc. Po 2004 roku i akcesji Polski do Unii Europejskiej otworzyły się rynki w Wielkiej Brytanii, Hiszpanii i Szwecji. Tam najpierw zaczęli wyjeżdżać Polacy. Odpływ pracowników z kraju miał, w jej ocenie, dwa wymiary – pozytywny i negatywny. Pozytywne były transfery finansowe do rodzin, które zostały w Polsce, co napędzało konsumpcję i wzrost popytu wewnętrznego, tworzyły się dzięki temu miejsca pracy. Negatywny aspekt, to przede wszystkim „drenaż mózgów” – z kraju wyjeżdżali dobrze wykwalifikowani, wykształceni pracownicy.
Anna Kalata zwróciła uwagę na niedopasowanie kwalifikacji młodych ludzi – zanikały szkoły zawodowe, osoby z wyższym wykształceniem nie miały po studiach szansy na znalezienie pracy zgodnej ze swoim wykształceniem.
Byli ministrowie przedstawili swoje poglądy także w kontekście aktualnej sytuacji na rynku pracy. Michał Boni ocenił, że kluczowe uświadomienie sobie w jak wielkiej zmianie historycznej dzisiaj uczestniczymy. „Filozofia pracy ulega transformacji i będzie się radykalnie zmieniała. W perspektywie najbliższych lat pracownik będzie musiał być przygotowany do współpracy z maszynami”, powiedział Michał Boni, dodając, że potrzebny wielki program polityki publicznej wspomagający zasoby pracy w okresie transformacji.
Prof. Jerzy Hausner stwierdził, że problemem jest nie ilość miejsc pracy, ale jej jakość, godność pracy. „Konieczne jest mniej myślenia o świadczeniach, a więcej o jakości usług publicznych”, dodał Hausner.
Z kolei Anna Kalata wyraziła żal, iż przez 19 lat od momentu, kiedy była w rządzie, nie zostało do końca dopracowane to, by absolwenci uczelni posiadali kwalifikacje oczekiwane przez rynek pracy.
W debacie wzięli udział:
– Michał Boni, minister pracy i polityki socjalnej (1991)
– Prof. Jerzy Hausner, minister pracy i polityki społecznej (2001-2003), wicepremier oraz minister gospodarki i pracy (2003-2005)
– Anna Kalata, minister pracy i polityki społecznej (2006-2007)
Moderacja: Henryka Bochniarz, przewodnicząca, Rada Główna, Konfederacja Lewiatan
